Publicaties Frank van Vree, Mirjam Prenger 2000 - 2005
<< terug
- De wereld als theater. Journalistiek als culturele praktijk.
Amsterdam, Vossius Press. 2004
- Schuivende grenzen. De vrijheid van de journalist in een veranderend medialandschap. F. van Vree en M. Prenger. Amsterdam: NVJ /Prometheus. 2004
- Journalistieke cultuur in Nederland. Van Vree en Jo Bardoel, Chris Vos, Huub Wijfjes (eds.), AUP. 2002
- Volkseigen. Ras, cultuur en wetensch. in Nederland 1900 -1950. Van Vree, Eickhoff en Henkes. Zutphen: Walburg Pers. 2000
- De politiek van de openbaarheid. Journalistiek en publieke sfeer in historisch perspectief. Groningen: Hist. Uitgeverij. 2000

2004
- De wereld als theater (oratie) Journalistiek als culturele praktijk.
Sinds de negentiende eeuw wordt de rol van de journalistiek meestal gedefinieerd in termen van informatieverschaffing, rationele ordening en kritische reflectie – een opvatting die is afgeleid van de idealen van de Verlichting en direct aansluit op het vertrouwen in de macht van het geschreven woord. Maar journalistiek, de productie of, nog beter, de constructie van het nieuws, is meer dan een rationeel proces: zij is tegelijk een culturele praktijk. Net zoals de literator en de filmmaker is de journalist aangewezen op de middelen van de taal en gebonden aan professionele regels en esthetische conventies. In deze beschouwing worden de culturele aspecten van de journalistiek en het nieuws verkend aan de hand van enkele theoretische noties, in het bijzonder die van het sublieme, het gevoel dat ons overvalt bij het zien van afschrikwekkende beelden van rampen of het lezen van overrompelende verhalen – een gevoel waarin angst en opluchting samenkomen en dat we daarom steeds opnieuw willen ervaren.

- Schuivende grenzen. De vrijheid van de journalist in een veranderend medialandschap.
Op de ranglijst van landen die de persvrijheid naleven, scoort Nederland al jaren erg hoog. Van censuur, sancties, intimidatie of geweld is hier geen sprake. De media wordt nauwelijks een strobreed in de weg gelegd – zo lijkt het althans. Want hoe vrij is de Nederlandse journalistiek nu in werkelijkheid?
In hoeverre is de journalist in staat de informatie te krijgen die hij nodig heeft, welke invloed heeft het groeiende leger voorlichters, pr-medewerkers en spin doctors op de inhoud van kranten en programma’s? In het huidige medialandschap lijken journalisten steeds meer onder druk te staan - om soms ook werkelijk te bezwijken. Adverteerders stellen eisen, bedrijven proberen de journalistiek te gebruiken voor hun eigen belangen. Door de toenemende concurrentie worden redacties gedwongen zich te richten op de smaak van het publiek.

2002 - Journalistieke cultuur in Nederland
De twintigste eeuw mag zeker de eeuw van de journalistiek genoemd worden. De betekenis en invloed van de veranderingen in de journalistieke professie zijn inzet van hevig debat. Hebben journalisten te veel of juist te weinig macht, bijvoorbeeld in de politiek? Laten ze hun oren te veel hangen naar het publiek of zijn ze juist Oost-Indisch doof voor wat het publiek te melden heeft? En wie zijn dat eigenlijk, die journalisten? Wat drijft hen en wat zijn de gevolgen van hun handelen voor de politiek,de monarchie, de sport,het kunstleven,de televisie en de informatiemaatschappij? Deze en andere boeiende vragen staan centraal in het boek Journalistieke cultuur in Nederland.

2000
- Volkseigen. Ras, cultuur en wetenschap in Nederland 1900-1950
De redactie van het Jaarboek van het Nederlands Instituut voor  Oorlogsdocumentatie heeft met ingang van het elfde deel gekozen voor een geheel vernieuwde formule. Zowel het uiterlijk als de inhoud van het jaarboek zijn gewijzigd. Gestreefd is naar een duidelijker thematische samenhang; bovendien is het perspectief uitgebreid van de Tweede Wereldoorlog tot de jaren daarna, waardoor het mogelijk is meer inzicht te verwerven in de aard en betekenis van de diepgaande maatschappelijke veranderingen in Nederland in de periode vanaf 1945.
Thema van dit jaarboek is de ontwikkelingsgeschiedenis van de sociale en culturele wetenschappen in hun confrontatie met het nationaal-socialisme en andere ‘volkse’ ideologieën. De auteurs gaan na of het mogelijk is een nationaal-socialistische of ‘volkse’ beoefening in de sociale en culturele wetenschappen af te bakenen van een ‘zuivere’ wetenschap, en onderzoeken of een zogenaamde ‘foute’ wetenschapspraktijk niet veeleer terug te voeren is op bredere maatschappelijke en politieke constellaties waarbinnen de betrokken wetenschappers zich bewogen.

- De politiek van de openbaarheid. Journalistiek en publieke sfeer in historisch perspectief.
De opvatting dat de vrijheid van menings-uiting de spil van de democratische en humane samenleving vormt, is sinds de Verlichting in alle toonaarden verkondigd. Noties van universaliteit en burgerschap, aldus Kant, ontstaan pas in een open en kritisch debat en alleen daardoor kunnen botsende particuliere belangen en inzichten met elkaar worden verenigd op een wijze, die voor ieder aanvaardbaar is. Precies in deze opvattingen wortelt het ideaal van journalistieke onafhankelijkheid.

In de media en de samenleving zijn evenwel voortdurend krachten werkzaam geweest die aan dit ideaal weinig of geen boodschap hadden. Door de sterke politisering van de media vanaf het einde van de negentiende eeuw en allerlei commerciële invloeden werd de journalistieke zelfstandigheid ernstig uitgehold. De jaren zestig en zeventig gaven evenwel nieuw voedsel aan de idee van de journalist als een dienaar van de waarheid, zoals ook zichtbaar werd in populaire films over journalistiek.

<< publicaties