Het is bepaald niet de enige kritiek die de HA heeft. Volgens de organisatie betalen de gebruikers van stadswarmte te veel. Om te voorkomen dat energieleveranciers hun monopoliepositie misbruiken, staat de gemeente Amsterdam er op dat ze uitgaan van het zogeheten Niet Meer Dan Anders-principe (NMDA-principe). De prijzen van stadswarmte zijn dan gekoppeld aan die van gas. Het idee daarachter is dat de consument nooit duurder uit is dan toen hij nog een ouderwetse cv-ketel had. 

Dat is nou net het probleem, zegt Gersteling. Want de klant is ook niet goedkoper uit dan met gas, terwijl dat wel kan. De energie- en afvalverwerkingscentrale draaien toch en zouden hun koelwater anders gewoon in het IJ of het Noordzeekanaal dumpen. ‘De kosten zijn nul. Het is afvalwater. Je hebt alleen de aanlegkosten van de energienetwerken.’ Dat de gemeente Amsterdam de laagste prijs van Nederland heeft bedongen, gelooft hij wel, maar het kan altijd minder. ‘Burgers hebben recht op de meest goedkope tarieven.’

Ondoorzichtig

Bovendien is de manier waarop energiebedrijven de tarieven van gas omrekenen naar die van stadswarmte uiterst ondoorzichtig, stelt Toos Kloppenburg. Het is daardoor niet goed mogelijk de kosten van beide energiebronnen met elkaar te vergelijken. De bestuurster van Palladion, de huurdersvereniging van woningcorporatie De Alliantie, was een jaar geleden een van de eersten die haar vraagtekens zette bij stadsverwarming. Ze vroeg de HA er eens naar te kijken. ‘Het is niet inzichtelijk hoe die tarieven tot stand komen. Men probeert het van alle kanten boven tafel te krijgen, maar dat lukt niet.’

Koomen van de HA wijst nog op iets anders. De corporaties moeten betalen voor de dure aansluitingen in de woningen die ze in West bouwen. Om die kosten te compenseren, sloten ze een jaar geleden een dealtje met de gemeente: ze hoeven niet te voldoen aan de strenge Amsterdamse isolatie-eisen die toen golden. Daardoor moeten de bewoners van die woningen meer stoken dan anders het geval zou zijn geweest. 

Niet alleen in Amsterdam is er kritiek op de prijzen van stadsverwarming. Onderzoeksbureau TNO berekende dat het NMDA-tarief mogelijk 20 procent te hoog is, onder andere omdat energiebedrijven in hun berekeningen niet uitgaan van de modernste, en dus efficiëntste, cv-ketels. Vorig jaar bleek uit een rapport van de Algemene Rekenkamer dat er nauwelijks wat kon worden gezegd over de winstgevendheid van stadsverwarmingprojecten in Nederland. Bij slechts 6 van die 43 projecten was duidelijke informatie over de financiën beschikbaar. Eén project maakte winst tot 70 procent.

Bij de Tweede Kamer ligt momenteel dan ook de Warmtewet, die waarschijnlijk na de verkiezingen wordt behandeld. Die moet deze tak van de energiemarkt wettelijk reguleren, want dat gebeurt nu nog niet. Zo moet de wet garanderen dat consumenten niet te veel betalen, door middel van een NMDA-tarief of van een ander model. Hij verplicht bedrijven verder altijd duidelijk te laten zien hoe ze hun tarieven berekenen. Ook komt er streng toezicht op leveranciers en worden ze verplicht om altijd energie te leveren, ook als bijvoorbeeld een centrale uitvalt.

Casper Tigchelaar, verbonden aan het Energieonderzoek Centrum Nederland, begrijpt wel waar al de kritiek vandaan komt, al is hij in principe voorstander van stadsverwarming. Volgens hem brengen energiebedrijven allerlei kosten in rekening bij het bepalen van de NMDA-prijs, terwijl het lang niet altijd vanzelfsprekend is dat de consument daar voor moet opdraaien. ‘Die tarieven zijn gebaseerd op allerlei aannames die stuk voor stuk betwist kunnen worden.’ Ook wijst hij erop dat de overheid in de jaren tachtig bij een aantal projecten de prijs van stadswarmte aan die van gas koppelde. De gasprijs was toen nog heel laag en stadsverwarming zou wel eens erg duur kunnen uitvallen. Inmiddels kost gas flink wat meer dan twintig jaar geleden. ‘Misschien is dat NMDA-principe wat achterhaald.’

Geen woekerwinsten